Net-Zero কি? ভাৰতে ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰাৰ কাৰণৰ বিষয়ে সবিশেষ পঢ়ক

News18 Assam | News18-Assam
Updated:April 8, 2021, 3:34 PM IST
Net-Zero কি? ভাৰতে ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰাৰ কাৰণৰ বিষয়ে সবিশেষ পঢ়ক
আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু চীনৰ পিছত বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ সেউজগৃহ গেছ (greenhouse gas) নিৰ্গমনকাৰী ভাৰত হৈছে একমাত্ৰ মুখ্য দেশ।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু চীনৰ পিছত বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ সেউজগৃহ গেছ (greenhouse gas) নিৰ্গমনকাৰী ভাৰত হৈছে একমাত্ৰ মুখ্য দেশ।

  • Share this:
আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ জলবায়ু বিষয়ক বিশেষ দূত জন কেৰী (John Kerry)য়ে বৰ্তমান তিনিদিনীয়া ভাৰত ভ্ৰমণলৈ গৈ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ অংশীদাৰীত্ব পুনৰ জাগ্ৰত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে যিটো ডনাল্ড ট্ৰাম্প প্ৰশাসনৰ চাৰি বছৰৰ সময়ছোৱাত স্থগিত ৰখা হৈছিল। এই ভ্ৰমণৰ তাৎক্ষণিক উদ্দেশ্য হৈছে ২২-২৩ এপ্ৰিলত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জো বিডেন (Joe Biden)ৰ দ্বাৰা আহ্বান কৰা ভাৰ্চুৱেল ক্লাইমেট লিডাৰ্ছ সন্মিলন (Climate Leaders’ Summit)ৰ পূৰ্বে নোট বিনিময় কৰা য'ত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী অন্যতম আমন্ত্ৰিত ব্যক্তি। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত এয়া বিডেনৰ প্ৰথম বৃহৎ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হস্তক্ষেপ, আৰু তেওঁৰ প্ৰশাসনে ইয়াৰ পৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলাফল নিশ্চিত কৰিবলৈ আগ্ৰহী হ'ব।

বিশ্বব্যাপী জলবায়ু নেতৃত্ব পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ বাবে, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই সন্মিলনত ২০৫০ চনৰ বাবে এক নেট-জিৰো নিৰ্গমন (net-zero emission) লক্ষ্যত নিজকে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইউকে আৰু ফ্ৰান্সকে ধৰি আন কেইবাখনো দেশে ইতিমধ্যে শতিকাৰ মাজভাগত এক নেট-জিৰো নিৰ্গমন পৰিস্থিতি লাভ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি আইন প্ৰণয়ন কৰিছে। ইউৰোপীয় ইউনিয়নে একে ধৰণৰ ইউৰোপ-বিস্তৃত আইনৰ কাম কৰি আছে, আনহাতে কানাডা, দক্ষিণ কোৰিয়া, জাপান আৰু জাৰ্মানীকে ধৰি আন বহুতো দেশে নিজকে এক নেট-জিৰো ভৱিষ্যতৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ কৰাৰ অভিপ্ৰায় প্ৰকাশ কৰিছে। আনকি চীনেও ২০৬০ চনৰ ভিতৰত নেট-জিৰোলৈ যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছে।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু চীনৰ পিছত বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ সেউজগৃহ গেছ (greenhouse gas) নিৰ্গমনকাৰী ভাৰত হৈছে একমাত্ৰ মুখ্য দেশ। কেৰীৰ ভ্ৰমণৰ এটা উদ্দেশ্য হ'ল নতুন দিল্লীক ইয়াৰ কঠিন বিৰোধিতা বাদ দিবলৈ হেঁচা দিব পাৰিনে নাই অন্বেষণ কৰাৰ লগতে ২০৫০ চনৰ নেট-জিৰো লক্ষ্যৰ বাবে নিজকে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ সম্ভাৱনাৰ বাবে মুকলি কৰা।

নেট-জিৰো, যাক কাৰ্বন-নিৰপেক্ষতা বুলিও কোৱা হয়, ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে এখন দেশে ইয়াৰ নিৰ্গমন শূন্যলৈ হ্ৰাস কৰিব। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, নেট-জিৰো হৈছে এনে এক অৱস্থা য'ত এখন দেশৰ নিৰ্গমন বায়ুমণ্ডলৰ পৰা সেউজগৃহ গেছ শোষণ আৰু আঁতৰোৱাৰ দ্বাৰা ক্ষতিপূৰণ কৰা হয়। বনাঞ্চলৰ দৰে অধিক কাৰ্বন চিংক সৃষ্টি কৰি নিৰ্গমনৰ শোষণ বৃদ্ধি কৰিব পাৰি, আনহাতে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা গেছ আঁতৰ কৰাৰ বাবে ভৱিষ্যতপ্ৰযুক্তি যেনে কাৰ্বন কেপচাৰ আৰু ষ্টোৰেজৰ প্ৰয়োজন।

এনেদৰে, আনকি এখন দেশৰ বাবে ঋণাত্মক নিৰ্গমন হোৱাটো সম্ভৱ, যদি শোষণ আৰু অপসাৰণ প্ৰকৃত নিৰ্গমনতকৈ অধিক হয়। ইয়াৰ এক সঠিক উদাহৰণ হৈছে ভূটান যাক প্ৰায়ে কাৰ্বন-ঋণাত্মক বুলি বৰ্ণনা কৰা হয় কিয়নো ই নিৰ্গত কৰাতকৈ অধিক শোষণ কৰে।
২০৫০ চনৰ বাবে প্ৰতিখন দেশে নেট-জিৰো গ'লত স্বাক্ষৰ কৰিবলৈ বিগত দুবছৰ ধৰি এক অতি সক্ৰিয় অভিযান চলি আছে। বিতৰ্ক হৈছে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত বিশ্বব্যাপী কাৰ্বন নিৰপেক্ষতা হৈছে প্ৰাক-ঔদ্যোগিক সময়ৰ তুলনাত গ্ৰহটোৰ উষ্ণতা ২° চেণ্টিগ্ৰেডৰ অধিক বৃদ্ধি হোৱাৰ পৰা ৰখাৰ পেৰিছ চুক্তিৰ লক্ষ্য প্ৰাপ্ত কৰাৰ একমাত্ৰ উপায়। নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাৰ বাবে লোৱা সাম্প্ৰতিক নীতি আৰু পদক্ষেপবোৰে আনকি শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ৩-৪°চে. বৃদ্ধি প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰিব।

কাৰ্বন নিৰপেক্ষতাৰ লক্ষ্য হৈছে কেৱল কেইবা দশক ধৰি চলি থকা আলোচনাৰ শেহতীয়া প্ৰস্তুতি, এক দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্য ৰখাৰ ওপৰত। দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্যই দেশবোৰৰ নীতি আৰু কাৰ্যকলাপত ভৱিষ্যতবাণী, আৰু ধাৰাবাহিকতা নিশ্চিত কৰে। কিন্তু এই লক্ষ্যটো কি হ'ব লাগে তাৰ ওপৰত কেতিয়াও একমত হোৱা নাই।

ইয়াৰ আগতে, ২০৫০ বা ২০৭০ চনৰ বাবে, ধনী আৰু উন্নত দেশসমূহৰ বাবে নিৰ্গমন হ্ৰাসৰ লক্ষ্যৰ ওপৰত আলোচনা কৰা হৈছিল, যাৰ কেইবা দশকধৰি অনিয়ন্ত্ৰিত নিৰ্গমন মুখ্যতঃ গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু ফলস্বৰূপে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে দায়বদ্ধ। নেট-জিৰো ফৰ্মুলেচনটোৱে কোনো দেশৰ ওপৰত কোনো নিৰ্গমন হ্ৰাসৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ নকৰে।

তাত্ত্বিকভাৱে, এখন দেশ ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নিৰ্গমনৰ স্তৰত কাৰ্বন-নিৰপেক্ষ হ'ব পাৰে, বা আনকি ইয়াৰ নিৰ্গমন বৃদ্ধি কৰিও, যদি ই অধিক শোষণ বা আঁতৰাবলৈ সক্ষম হয়। উন্নত বিশ্বৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ই এক ডাঙৰ সকাহ, কিয়নো এতিয়া বোজা সকলোৱে সহভাগ কৰে, আৰু কেৱল তেওঁলোকৰ ওপৰত নপৰে।

ভাৰতৰ বিৰোধিতা:
ভাৰত হৈছে একমাত্ৰ এই লক্ষ্যৰ বিৰোধি দেশ কাৰণ দেশখন ইয়াৰ দ্বাৰা আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। ভাৰতৰ স্থিতি অনন্য। পৰৱৰ্তী দুই-তিনি দশকত, ভাৰতৰ নিৰ্গমন বিশ্বৰ দ্ৰুততম গতিত বৃদ্ধি হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে, কিয়নো ই শত কোটি লোকক দৰিদ্ৰতাৰ পৰা উলিয়াই আনিবলৈ উচ্চ বিকাশৰ বাবে হেঁচা দিয়ে। এই মুহূৰ্তত বেছিভাগ কাৰ্বন আঁতৰোৱা প্ৰযুক্তি অনিৰ্ভৰযোগ্য বা অতি ব্যয়বহুল।

কিন্তু নীতিগত ভাৱে আৰু অনুশীলনৰ ক্ষেত্ৰত, ভাৰতৰ যুক্তিবোৰ খাৰিজ কৰা সহজ নহয়। নেট-জিৰো লক্ষ্যটো ২০১৫ চনৰ পেৰিছ চুক্তিত স্থান পোৱা নাই, যি হৈছে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নতুন গোলকীয় স্থাপত্য। পেৰিছ চুক্তিত কেৱল প্ৰতিজন স্বাক্ষৰকাৰীয়ে ই কৰিব পৰা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ জলবায়ু পদক্ষেপ ল'ব লাগিব। দেশবোৰে নিজৰ বাবে পাঁচ বা দহ বছৰৰ জলবায়ু লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগিব, আৰু প্ৰদৰ্শনযোগ্যভাৱে দেখুৱাব লাগিব যে তেওঁলোকে সেইবোৰ লাভ কৰিছে। আনটো প্ৰয়োজনীয়তা হ'ল পৰৱৰ্তী প্ৰতিটো সময়সীমাৰ লক্ষ্য আগৰটোতকৈ অধিক উচ্চাকাংক্ষী হ'ব লাগে।

পেৰিছ চুক্তিৰ ৰূপায়ণ এই বছৰত আৰম্ভ হৈছে। বেছিভাগ দেশে ২০২৫ বা ২০৩০ সময়ৰ বাবে লক্ষ্য দাখিল কৰিছে। ভাৰতে তৰ্ক কৰি আহিছে যে পেৰিছ চুক্তিৰ পৰিকাঠামোৰ বাহিৰত নেট-জিৰো লক্ষ্যৰ ওপৰত সমান্তৰাল আলোচনা মুকলি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, দেশবোৰে তেওঁলোকে ইতিমধ্যে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া বিষয়বোৰ প্ৰদান কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব।

নতুন দিল্লীয়ে উদাহৰণৰ দ্বাৰা নেতৃত্ব দিয়াৰ আশা কৰিছে। ই পেৰিছ চুক্তিৰ অধীনত ইয়াৰ তিনিটা লক্ষ্য আহৰণ কৰাৰ পথত আছে, আৰু সেইবোৰ অতিক্ৰম কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে।
কেইবাটাও অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে ভাৰত হৈছে একমাত্ৰ জি-২০ দেশ যাৰ জলবায়ু কাৰ্যকলাপ বিশ্বৰ উষ্ণতা ২° চেণ্টিগ্ৰেডৰ ওপৰলৈ বৃদ্ধি হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ পেৰিছ চুক্তিৰ লক্ষ্য অনুসৰি হয়। আনকি জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ প্ৰগতিশীল হিচাপে দেখা ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ কাৰ্যকলাপ, আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাজ্যক "অপৰ্যাপ্ত" বুলি মূল্যায়ন কৰা হয়।

নতুন দিল্লীয়েও একেৰাহে এই কথাটো আঙুলিয়ায় যে উন্নত ৰাষ্ট্ৰসমূহে কেতিয়াও তেওঁলোকৰ অতীতৰ প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি পালন কৰা নাই। পেৰিছ চুক্তিৰ পূৰ্বৱৰ্তী জলবায়ু ব্যৱস্থা কিয়োটো প্ৰটোকলৰ অধীনত তেওঁলোকক আৱণ্টন কৰা নিৰ্গমন-হ্ৰাসৰ লক্ষ্য কোনো মুখ্য দেশে লাভ কৰা নাছিল। কোনো দেশেই ২০২০ চনৰ বাবে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিবোৰ পালন কৰা নাই। ভাৰতে যুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে যে ২০৫০ চনৰ কাৰ্বন-নিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিও একে ধৰণৰ পৰিস্থিতিৰ সন্তুষ্টি হ'ব পাৰে, যদিও কিছুমান দেশে এতিয়া নিজকে আইনত বাধ্য কৰি আছে।
First published: April 8, 2021, 3:01 PM IST
আৰু চাওক
পৰৱৰ্তী বাতৰি

শেহতীয়া বাতৰি