• Home
  • »
  • News
  • »
  • explained
  • »
  • Explained: NSEৰ ক'লোকেচন বিতৰ্ক কি, চিত্ৰা ৰামাকৃষ্ণ আৰু ৰবি নাৰায়ণৰ ইয়াত কি ভূমিকা আছে? নেচনেল ষ্টক এক্সচেঞ্জ কাণ্ডৰ সবিশেষ

Explained: NSEৰ ক'লোকেচন বিতৰ্ক কি, চিত্ৰা ৰামাকৃষ্ণ আৰু ৰবি নাৰায়ণৰ ইয়াত কি ভূমিকা আছে? নেচনেল ষ্টক এক্সচেঞ্জ কাণ্ডৰ সবিশেষ

whistleblowersৰ মতে, এই সুবিধাৰ দ্বাৰা ষ্টক দালালসকলে প্ৰতিদিনে সহজে ৫০-১০০ কোটি টকাৰ ভিতৰত উপাৰ্জন কৰি আছিল।

whistleblowersৰ মতে, এই সুবিধাৰ দ্বাৰা ষ্টক দালালসকলে প্ৰতিদিনে সহজে ৫০-১০০ কোটি টকাৰ ভিতৰত উপাৰ্জন কৰি আছিল।

whistleblowersৰ মতে, এই সুবিধাৰ দ্বাৰা ষ্টক দালালসকলে প্ৰতিদিনে সহজে ৫০-১০০ কোটি টকাৰ ভিতৰত উপাৰ্জন কৰি আছিল।

  • Share this:
নেচনেল ষ্টক এক্সচেঞ্জৰ (NSE) প্ৰাক্তন এমডি চিত্ৰা ৰামাকৃষ্ণই হিমালয়ত থকা এজন ৰহস্যময় যোগীৰ সৈতে গোপনীয় তথ্য শ্বেয়াৰ কৰা ঘটনাৰ চিবিআই তদন্ত আৰম্ভ কৰিব। কিছুমান ব্ৰকাৰে ২০১০ৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ভিতৰত NSEৰ ব্যৱসায়িক মঞ্চখনত অগ্ৰাধিকাৰ তথা প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰি লাভান্বিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে। ২০১৫ চনৰ জানুৱাৰীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এটা মেইলৰ (whistleblower's mail) জৰিয়তে এই বিতৰ্কটো পোহৰলৈ আহিছিল।

দেশত অতি ৰহস্যৰ সৃষ্টি কৰা NSEৰ এই ঘটনাটো আচলতে কি তাক এই লেখাত আলোচনা কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। NSEৰ এই ঘটনাটোৰ সৈতে ২০০৯ চনৰ পৰা ষ্টক একচেঞ্জত কিছুমান দালালে কৰা শোষণৰ বিষয়টো জড়িত আছে।

কিয় ই গুৰুত্বপূৰ্ণ?
যদি আপুনি ২০১০ৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ভিতৰত শ্বেয়াৰ বজাৰত পোনপটীয়াকৈ বা মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ জৰিয়তে বিনিয়োগ কৰি আছিল, আৰু যদি লেনদেনবোৰ NSEত কৰা হৈছিল, আপুনি ক্ৰয় কৰোঁতে (সামান্য) অধিক মূল্য পৰিশোধ কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে, আৰু বিক্ৰী কৰোঁতে (সামান্য) কম মূল্য প্ৰাপ্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। হয় এই সামান্যৰ মাজতে সোমাই আছে ৰহস্যটো। ইয়াৰ কাৰণ হব পাৰে ষ্টক একচেঞ্জৰ কিছুমান 'খেলুৱৈ'য়ে আপোনাৰ অৰ্ডাৰ কাৰ্যকৰী হোৱাৰ আগতে শ্বেয়াৰত সোমাব পাৰে বা ওলাই দিব পাৰে।

তেওঁলোকে সেইটো কেনেকৈ পৰিচালনা কৰিছিল?

ব্যৱসায় প্ৰণালীত থকা ত্ৰুটিবোৰ বিচাৰি উলিয়াই এই কাৰ্য কৰা যাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ ক্ৰয় বা বিক্ৰী অৰ্ডাৰ বাকী বজাৰৰ আগতে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।

এয়া কিয় লক্ষ্যত পৰা নাছিল?
সন্দেহ জাগ্ৰত কৰিবলৈ পাৰ্থক্যটো যথেষ্ট নাছিল। এয়া এক বা দুই টকাৰ ইফাল-সিফাল বা কেতিয়াবা প্ৰতি শ্বেয়াৰত মাত্ৰ কেইটামান পইচা অধিক হ'ব পাৰে। এইটো ১,০০০ টকাত পেট্ৰ'ল ভৰ্তি কৰাৰ দৰে কথা, য'ত পিছত আপুনি জানিব পাৰে যে আপোনাক মাত্ৰ ৯৯০ টকাত পেট্ৰ'ল দিয়া হৈছিল।

যদি পৰিমাণটো নগণ্য আছিল, তেন্তে ইয়াৰ ওপৰত ইমান ডাঙৰ অভিযোগ কিয়?
এয়াও পেট্ৰ'ল ভৰ্তি কৰাৰ উদাহৰণটোৰ দৰে, এজন ব্যক্তিগত মটৰ চালকৰ পৰা ১০ টকা ঘটিব পাৰি, কিন্তু প্ৰতিদিনে শ শ মটৰ চালকক এনেদৰে লুটা হয়। একেদৰে এই বজাৰতো দৈনিক লাখ লাখ টকা ব্যৱসায় ঘটিছিল।

এই সকলোবোৰ কেনেকৈ আৰম্ভ হৈছিল?
আগষ্ট ২০০৯ত, NSEয়ে কৈছিল যে ই অতিৰিক্ত পৰিশোধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক ষ্টক ব্ৰ'কাৰসকলক সহঃঅৱস্থান (Colocation) সুবিধা প্ৰদান কৰিব। সহজ ভাষাত ক'বলৈ গ'লে দালালসকলে তেওঁলোকৰ আইটি ছাৰ্ভাৰবোৰ NSE-ৰ ছাৰ্ভাৰৰ ঠিক কাষত মাচুলৰ বিনিময়ত ৰাখিব পাৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে NSEৰ ট্ৰেডিং ছিষ্টেমৰ দ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত মূল্যবোৰ প্ৰথমে সেই দালালসকলৰ ওচৰলৈ যাব, যাৰ ছাৰ্ভাৰ NSEৰ ছাৰ্ভাৰৰ আটাইতকৈ ওচৰত আছিল।

এইটো অবৈধ আছিল নেকি?
অবৈধ, নহয়, কিন্তু আপুনি ক'ব পাৰে যে এইটো সেই দালালসকলৰ (Non-colocation brokers) বাবে অন্যায় আছিল, যিসকলে অতিৰিক্ত পৰিশোধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হ'লেও ইয়াক বহন কৰিব নোৱাৰিলে। সহঃ অৱস্থানত নথকা ব্ৰ'কাৰসকলে এক পিছপৰি থকামূল্য প্ৰাপ্ত কৰিব, আৰু এই পিছপৰি থকাটো এক্সচেঞ্জৰ ছাৰ্ভাৰৰ পৰা ভৌতিক দূৰত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কেইমিলিছেকেণ্ডৰ পৰা এক ছেকেণ্ড বা তাতকৈও অধিক হ'ব।

আমোদজনকভাৱে, NSEয়ে প্ৰথমে ছেবিৰ সৈতে বিষয়টোৰ ওপৰত আলোচনা নকৰাকৈ এই সুবিধাটো প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, যিটো আছিল বেআইনী বা নিয়মৰ বাহিৰৰ। গোটেই বিতৰ্কটোক NSE এলগো ট্ৰেডিং কেলেংকাৰি (NSE algo trading scam) বা হাই ফ্ৰিকুৱেন্সি ট্ৰেডিং (HFT) কেলেংকাৰী বুলি কোৱা হয়।

কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
ডিচেম্বৰ ২০০৯ত, NSEয়ে ইয়াৰ সহ-অৱস্থান সদস্যসকলক (colocation members) টিক বাই টিক (TBT) ডাটাৰ দ্বাৰা সুবিধা প্ৰদান কৰা আৰম্ভ কৰে। ইয়াক ক্ৰিকেট মেচ এখনৰ বল-বাই-বল কভাৰেজ চাবলৈ সক্ষম হোৱাৰ দৰে, য'ত প্ৰতিটো অভাৰৰ শেষত স্ক'ৰটো জানিবলৈ পোৱা নায়ায়।

দালালসকলে TBTৰ পৰা কেনেকৈ লাভান্বিত হৈছিল?
এয়া প্ৰায় এক্স-ৰে ভিজনৰ এযোৰ চশমা পোৱাৰ দৰে আছিল। TBTয়ে এজন দালালক প্ৰণালীটোত বহি থকা প্ৰতিটো ক্ৰয় আৰু বিক্ৰী অৰ্ডাৰ চাবলৈ অনুমতি দিব। ধৰক, এটা ষ্টক ১০০ টকাত উদ্ধৃত হৈছে। এজন নিয়মীয়া দালালে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ক্ৰয় আৰু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিক্ৰী অৰ্ডাৰ ১০০ টকাৰ পৰা ৯৮ টকালৈ চাব পাৰে। অৰ্থাৎ, তেওঁ এটা স্নেপশ্বট পাইছে। আনহাতে, এজন কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰে প্ৰতিটো অমীমাংসিত অৰ্ডাৰ চাবলৈ সক্ষম হৈছিল, আৰু তেওঁ ইয়াক সুক্ষ্মভাবে দেখিবলৈ পাইছিল। এজন নিয়মীয়া ব্ৰ'কাৰে এক নিৰ্দিষ্ট মূল্যত ১০,০০০ শ্বেয়াৰৰ বাবে একত্ৰিত ক্ৰয় অৰ্ডাৰ চাব পাৰে। কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰে প্ৰতিটো ব্যক্তিগত নিবিদা চাব পাৰে। তেওঁ চাব পাৰিছিল যে ৫০০০ শ্বেয়াৰৰ বাবে একক নিবিদা, ১০০ টা শ্বেয়াৰৰ বাবে ১০ টা নিবিদা, ২০০ টা শ্বেয়াৰৰ বাবে ২০ টা নিবিদা, ২৫০ টা শ্বেয়াৰৰ বাবে তিনিটা নিবিদা ইত্যাদি।

আকৰ্ষণীয় কথা
আৰু আছে। কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰে অৰ্ডাৰ শৃংখলাৰ প্ৰতিটো অৰ্ডাৰ সংশোধনো দেখিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ক্ৰেতাই তেওঁৰ নিবিদা হ্ৰাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। গতিকে তেওঁ এতিয়াও প্ৰণালীটোত থাকিব, কিন্তু এক বেলেগ মূল্যবিন্দুত। নিয়মীয়া দালালে ধৰি ল'ব পাৰে যে অৰ্ডাৰটো বাতিল কৰা হৈছে, কিন্তু কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰে জানে যে ক্ৰেতাই এইমাত্ৰ জখলাৰ পৰা কেইটামান স্তৰ তললৈ স্থানান্তৰ কৰিছে, কিন্তু ক্ৰয় কৰিবলৈ যথেষ্ট আগ্ৰহী। অৰ্ডাৰ বুকৰ গভীৰ তথ্যক মূল্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ অপব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, কিয়নো সৰ্বাধিক ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতা কিমান মূল্যবিন্দুত আছে, সেয়া তেওঁলোকৰ বাবে স্পষ্ট।

গতিকে কিছুমান দালালে এইটো বুজি পাইছিল, সম্ভৱতঃ প্ৰণালীটো পৰিচালনা কৰা বিষয়াসকলৰ মিত্ৰতাৰ বাবে। তেওঁলোকে এইটোও জানিব পাৰিছিল যে ৰাতিপুৱা একে সময়তে সকলো ছাৰ্ভাৰ আৰম্ভ কৰা হোৱা নাছিল। গতিকে কোনটো ছাৰ্ভাৰ প্ৰথমে আৰম্ভ কৰা হ'ব সেইটো জনা দালালসকলে সেই ছাৰ্ভাৰটোলৈ লক্ষ্য ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি কিছুমান দালালে এইটোও জানিব পাৰিছিল যে আটাইতকৈ কম লোড থকা ছাৰ্ভাৰত থকাৰ সুবিধা আছে (ইয়াত লগ ইন কৰা ট্ৰেডিং সদস্যৰ কম সংখ্যা)। এনেদৰে জনবহুল ছাৰ্ভাৰত লগ কৰা সদস্যসকলৰ তুলনাত ব্যৱসায়বোৰ দ্ৰুতগতিত সম্পাদন কৰা হয়।

NSEয়ে ত্ৰুটিটো ঠিক কৰিছিল নেকি?
যেতিয়া আন দালালসকলে ইয়াৰ বিষয়ে অভিযোগ কৰিছিল, NSEয়ে প্ৰথমে এটা লোড বেলেন্সাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।

এপ্ৰিল, ২০১৪ৰ ভিতৰত, NSEয়ে বহুল-সম্প্ৰচাৰিত TBT প্ৰটোকল কাৰ্যকৰী কৰে। সম্প্ৰচাৰ শব্দটোৱে দেখুওৱাৰ দৰে, ডাটা ফীড এতিয়া সকলো কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰলৈ একেলগে প্ৰচাৰ কৰা হ'ব, প্ৰথম আহা প্ৰথম সেৱাৰ আধাৰত নহয়। প্ৰথমে লগ ইন কৰাৰ কোনো সুবিধা নাছিল।

এইটোৱে সমস্যাটো সমাধান কৰিছিল নেকি?
বুদ্ধিমান খেলুৱৈসকলে তেতিয়াও খেলখন খেলিবলৈ সক্ষম হৈছিল। লোড বেলেন্সাৰে নিশ্চিত কৰিছিল যে অৰ্ডাৰবোৰ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে আটাইতকৈ কম ভিৰ কৰা ছাৰ্ভাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। কিন্তু NSEৰ এটা বেকআপ ছাৰ্ভাৰ আছিল য'ত প্ৰাথমিক ছাৰ্ভাৰৰ সৈতে সমস্যা হ'লে কোলোকেচন ব্ৰ'কাৰসকলে লগ অন কৰিব পাৰে। কিছুমান দালালে এই ছাৰ্ভাৰটো নিয়মীয়াকৈ চলাই আছিল প্ৰাথমিক ছাৰ্ভাৰে ভালদৰে কাম কৰি থকা অৱস্থাতো।

NSEয়ে দালালসকলক সতৰ্ক কৰা নাছিল নেকি?

হয়। কিছুমান দালালে সতৰ্কবাণীৰ পিছত বেকআপ ছাৰ্ভাৰৰ এনে ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰিছিল। কিন্তু আন কিছুমানে তেনে কৰা অব্যাহত ৰাখিছিল আৰু তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে কোনো দৃঢ় ব্যৱস্থা লোৱা হোৱা নাছিল।

এই কেলেংকাৰীটো কিমান বিশাল?
SEBIয়ে এইটো জানিব পৰা নাই। whistleblowersৰ মতে, এই সুবিধা থকা খেলুৱৈসকলে প্ৰতিদিনে সহজে ৫০-১০০ কোটি টকাৰ ভিতৰত উপাৰ্জন কৰি আছিল। লগতে তেওঁলোকে অভিযোগ কৰে যে এই কেলেংকাৰিত জড়িত কিছুমান দালাল বিদেশী প্ৰতিষ্ঠানিক বিনিয়োগকাৰী আছিল। গতিকে বহুতো ধন "আইনগতভাৱে" দেশৰ বাহিৰলৈ গৈছে।

ৰবি নাৰায়ণ আৰু চিত্ৰা ৰামাকৃষ্ণ কেনেকৈ ইয়াৰ আয়ত্তলৈ আহে?
ৰবি নাৰায়ণ (Ravi Narain) ৩১ মাৰ্চ, ২০১৩লৈকে এমডি আৰু চিইঅ' আছিল, আৰু সেই সময়ছোৱাত চিত্ৰা ৰামাকৃষ্ণ (Chitra Ramkrishna) উপ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া আছিল। চিত্ৰাই তেতিয়া নাৰায়ণৰ এমডি আৰু চিইঅ' হিচাপে উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল আৰু বলপূৰ্বক বাহিৰ হোৱাৰ আগতে ডিচেম্বৰ ২০১৬লৈকে কাৰ্যালয়ত আছিল। ছেবিৰ কাৰণ দৰ্শোৱাৰ জাননীৰ উত্তৰত তেওঁলোক দুয়োজনে কৈছে যে তেওঁলোক প্ৰযুক্তিটোৰ সৈতে পৰিচিত নহয় আৰু তেওঁলোকে কাৰ্যকৰী মুৰব্বীসকলৰ পৰামৰ্শ লৈ আগবাঢ়ি গৈছে। তেওঁলোকে লগতে কয় যে তেওঁলোক সহ-অৱস্থান সুবিধাৰ (colocation facility) দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত নহয়।

SEBIৰ মতে, প্ৰাক্তন এম ডি চিত্ৰ ৰামাকৃষ্ণই ষ্টক এক্সচেঞ্জৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু গোপনীয় তথ্য এজন তৃতীয় ব্যক্তিক শ্বেয়াৰ কৰিছিল। ছেবিয়ে অভিযোগ কৰিছে যে পৰৱৰ্তী পাঁচ বছৰৰ বাবে NSEৰ পৰিকল্পনা কি, লভ্যাংশ সম্পৰ্কে কি সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে, বিনিময়ৰ ব্যৱসায়িক পৰিকল্পনা কি, NSE বোৰ্ড বৈঠকৰ কাৰ্যসূচী কি আদি সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য তেওঁ সেই তৃতীয় ব্যক্তিজনক শ্বেয়াৰ কৰি আছিল।  যোগীয়ে তেওঁলোকক সুব্ৰমণিয়মক নিযুক্তি দিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। বিষয়টোত তদন্ত কৰি ছেবিয়ে ৰামাকৃষ্ণ আৰু সুব্ৰমণিয়মৰ লগতে NSE আৰু ইয়াৰ প্ৰাক্তন পৰিচালন সঞ্চালক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া ৰবি নাৰায়ণ আৰু অন্যান্যসকলৰ ওপৰতো জৰিমনা আৰোপ কৰে।
Published by:Gautam Barman
First published: